سمنان
سمنان، یکی از شهرهای ایران، مرکز شهرستان سمنان از استان سمنان، در جنوب رشتهکوه البرز و دشت سمنان قرار دارد. این شهر از شرق با شهرستان دامغان، از شمال با شهرستان مهدیشهر و از غرب با شهرستان سرخه همسایه است. سمنان یکی از گزینههای انتقال پایتخت سیاسی کشور در سال ۱۳۹۲ بود.
تاریخچه
سمنان در دوران باستان بخشی از چهاردهمین ایالت تاریخی ورن (ورنه)، از تقسیمبندی شانزدهگانهٔ اوستایی، بوده است. در گذشتههای دور، در محل آتشکدهٔ بزرگ هریس در کومش (سمنان)، شهری عظیم با بتخانهای بزرگ و ساختمانی رفیع و باشکوه وجود داشته است. به همین علت احتمال میرود که مردم این سرزمین، پیش از ظهور زرتشت، دارای مذهب «سمتی» یا «سمینه» بودهاند و بتخانهٔ بزرگ آنان در محل سمنان فعلی واقع بوده است.
بنای اولیهٔ شهر سمنان را به دو هزار سال قبل و دوران پادشاهی تهمورث دیوبند، از پادشاهان پیشدادی، نسبت میدهند. برخی دیگر بر این باورند که سمنان در اصل «سکنان»، منسوب به طوایف سکاها، است و الف و نون آن نشانهٔ نسبت و مکان است، همانطور که در واژههای گیلان و مانند آن مشاهده میشود.
با توجه به لفظ اوستایی «سَیَمن» (گسترده) و واژهٔ سنسکریت «سیمَن»، نام سمنان (سِمَن) به معنی شهر بسیار بزرگ است که در نقشههای بطلمیوسی بهصورت «سمینا» ذکر شده است. پس از حملهٔ اسکندر — که به سقوط امپراتوری هخامنشی و ایجاد امپراتوری سلوکی در ایران انجامید — منطقهای که سمنان مرکز آن بود بهعنوان «کومش» شناخته شد.
بارتولد بر این باور بود که این همان سرزمینی است که ایزیدور خاراکسی به نام «قومیسینه» از آن یاد کرده است.
در حال حاضر، خود مردم سمنان برخلاف صورت مکتوب، «سمنان» را «سِمِن» و «سمنانی» را «سِمِنی» میگویند. گویش محلی مردم سمنان، گویش سمنانی است که میان شمار کمی از مردم، بهویژه افراد کهنسال و قدیمی، رواج دارد. زبان سمنانی به دلیل ویژگیهای خود مورد توجه بسیار دانشمندان و ایرانشناسان قرار گرفته است. این زبان از زبانهای ایرانیِ شاخهٔ شمال باختری است. ایرانشناسان بسیاری، چون پروفسور کریستینسن، هوتومشیندلر، ویلهلم لنتس، جرج مورگنستیرنه و استایرن، پژوهشهای جامعی دربارهٔ زبان سمنانی انجام دادهاند. همچنین نزدیکترین زبان به زبان راجی، سمنانی است. گفتنی است اگرچه زبان سمنانی هنوز هم توسط مردم سمنان به کار میرود، نسل جدید سمنانیها با وجود فهمیدن آن، به این زبان باستانی کمتر سخن میگویند.
در آغاز قرن هفتم میلادی، ایران به دلیل تضادهای داخلی و مبارزهای که بر سر قدرت و حکومت میان گروههای گوناگون درگرفته بود، تضعیف شده بود. اعراب به ایران تاختند و آن را فتح کردند. اعراب نخست شهر بزرگ و آبادِ ری را تسخیر کردند، سپس به شمال شرقی رفتند و به سرزمین کومش (شهرهای سمنان، دامغان و بسطام) رسیدند و آن را نیز تسخیر کردند.
سمنان در دورههای پس از اسلام، جزو سرزمین تاریخی قومس (کومش) به شمار میآمد. سمنان طی تاریخ دوهزارسالهٔ خود شاهد فرازونشیبها، جنگها، شکستها و پیروزیهای بیشمار بوده است. در دورههای بعدی نیز منطقهٔ سمنان مورد توجه خاص حکومتهای مرکزی قرار گرفت و منازعهها و مناقشههای متعددی بر سر این منطقه بین قدرتمندان درگرفت.
در دوران حکومت امویان و عباسیان، بهویژه پس از قتل ابومسلم خراسانی به دست منصور دوانیقی، شورش و بلوا سراسر ایران را دربرگرفت و نهضتهای بیشماری به وقوع پیوست که از مهمترین آنها قیام سنباد زرتشتی بود. در اندکزمانی، زرتشتیان طبرستان و نواحی شمال قومس — یعنی سنگسر (مهدیشهر)، شهمیرزاد و فولادمحله — به دور رهبر این نهضت جمع شدند و قومس و ری را به تصرف درآوردند، ولی در ساوه شکست خوردند و سنباد به قومس گریخت و پس از ضبط خزاین ابومسلم، رو به طبرستان نهاد. او پس از مدتی در درههای سنگسر و شهمیرزاد به قتل رسید.
ایالت کومش (قومس) از کانونهای مهم اسماعیلیان در قرنهای ششم و هفتم هجری بود؛ بهطوریکه در این ایالت، ۱۵۰ قلعه در اختیار این فرقه بود که هر مجموعه از آنها را یک کدخدا و هر قلعهٔ مجزا را یک محتشم — که بهمنزلهٔ فرماندار کل یا حاکم بزرگ بود — زیر نظر داشت.
سمنان در دوران مغول، همچون سایر نقاط ایران، از حمله و کشتوکشتار این قوم در امان نماند و متحمل خسارات جانی و مالی بسیار شد. این کشتوکشتار در زمان تیمور لنگ نیز، که از سال ۷۸۳ هجری حملهٔ خود به ایران را آغاز کرد، ادامه یافت.
آب و هوا
آبوهوای این شهر در تابستان گرم و در زمستان سرد است و بهطور کلی گرم و خشک است.
بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر ۱۸۵٬۱۲۹ نفر (در ۴۹٬۱۲۴ خانوار) بوده است.
طبیعت و جاذبههای گردشگری
استان سمنان در دامنههای جنوبی رشتهکوههای البرز و در مرز میانی البرز و دشت زیبای کویر واقع شده و به همین سبب، مجموعهای از زیباییها و مناظر بدیع از جاذبههای کویری و کوهستانی را همراه با اقلیمهای متفاوت و مناظر زیبای طبیعی بهوجود آورده است.
سمنان، علیرغم آنکه منطقهای گرم و خشک به نظر میرسد، طبیعتی زیبا و پوشیده از مناظر طبیعی، نظیر کویرها، غارها و چشمههای متعدد دارد که جاذبههای گردشگری فراوانی را در خود جای داده است.